Uprawa rzepaku – Poradnik krok po kroku

Rzepak to roślina oleista, która jest uprawiana na ponad 900 tys. hektarów w Polsce. Jest on uprawiany zarówno na cele konsumpcyjne (olej jadalny), przemysłowe i energetyczne, ale uprawy rzepaku ozimego są również istotnym elementem płodozmianu. Zobaczmy, jak powinna przebiegać uprawa rzepaku i poznajmy najważniejsze czynniki mające wpływ na jego plony.

Odmiany rzepaku

W Polsce uprawiany jest zarówno rzepak jary, jak i rzepak ozimy. Zdecydowanie większą popularność ma rzepak ozimy, choć popularność rzepaku jarego rośnie. Wzrost zainteresowania uprawą rzepaku jarego wynika z jego wyższej odporności na choroby oraz lepszą tolerancyjnością na chwasty. Dzięki czemu rzepak jary wymaga mniejszego zaangażowania czasowego i finansowego w środki ochrony roślin, w porównaniu do upraw rzepaku ozimego.

W każdym z tych gatunków występują liczne odmiany, które różnią się od siebie bardzo wieloma cechami. Różnorodność odmian pozwala na wybór takiej z nich, która będzie bardziej odporna na opóźnienia siewu, trudniejsze wymagania glebowe czy określony typ choroby. Dzięki temu można znaleźć odmiany, które pozwolą na osiągnięcie wysokiego plonu, mimo że warunki glebowe czy inne uwarunkowania mogłyby sugerować, że to będzie niemożliwe.

Przed wyborem odpowiedniej odmiany należy zatem wziąć pod uwagę takie czynniki jak typ odmiany (hybrydowa lub liniowa), wymagania glebowe czy tolerancję na opóźniony siew. Można również wziąć pod uwagę wymagania specjalne, jakimi jest odporność danej odmiany na określone choroby, co ma szczególne znaczenie w sytuacji, gdy wiemy, że są one istotnym zagrożeniem dla upraw na obszarze naszego gospodarstwa.

Wymagania glebowe rzepaku

Rzepak jest rośliną mającą spore wymagania glebowe. Najlepiej rośnie na glebach żyznych, zasobnych w próchnicę i wapń, o wysokiej kulturze i klasie bonitacyjnej I-III. Nieco gorzej plonuje na glebach klasy IV, a gleby klasy V i VI nie nadają się do uprawy rzepaku. Nie jest zalecane uprawianie rzepaku na glebach suchych, piaszczystych i podmokłych.

Istotne znaczenie dla rozwoju i plonowania rzepaku m odczyn pH. Rzepak ozimy najlepiej rośnie na glebach z uregulowanym pH, najlepiej by wynosiło ono więcej niż 5,8. Jeśli jest niższe, to rośliny mają problemy z wykształceniem prawidłowego systemu korzeniowego, co przekłada się na późniejsze słabsze plony.

Siew rzepaku ozimego

Termin siewu rzepaku ozimego ma duży wpływ na późniejszy poziom plonów. Rzepak należy wysiewać w terminie 10-25 sierpnia, a odchylenia na poziomie +-5-7 dni nie powinny mieć dużego znaczenia, choć mimo wszystko należy go unikać. Dowiedziono bowiem, że opóźniony o tydzień termin siewu powoduje spadek plonów o 8%, a opóźnienie o 2 tygodnie może sprawić, że plony będą niższe nawet o 14%..

Określenie terminu optymalnego na siew rzepaku ozimego wynika ze specyfiki polskiego klimatu. Rzepak do wzrostu potrzebuje temperatur wyższych niż 12oC, a takie warunki panują w Polsce od końca sierpnia do końca września. Początek października może być dla rzepaku zbyt zimny, co nie pozwoli mu na prawidłowy wzrost i rozwój. W efekcie rośliny będą miały niezbyt wybujałą masę naziemną z małymi liśćmi, a mogą również wystąpić problemy z tworzeniem związków generatywnych w stożku wzrostu. Zbyt wczesny siew rzepaku może z kolei spowodować zbyt wybujały wzrost roślin, co również jest niewskazane dla ich prawidłowego rozwoju. Wyjątkiem są przypadki sadzenia rzepaku na glebach słabych, gdzie wcześniejszy siew pozwala na wydłużony czas wzrostu i może wpłynąć pozytywnie na wzrost i rozwój roślin.

Technologia siewu rzepaku

W ostatnich latach można zaobserwować zmiany w technologii uprawy rzepaku. Starą i znaną od lat technologię z użyciem pługa coraz częściej zastępuje uprawa pasowa. Polega ona na spulchnianiu jedynie tych pasów gleby, w których zasiane mają być nasiona. Ogranicza to znacząco czas i koszty związane z talerzowaniem oraniem i bronowaniem, co z pewnością czyni z niej metodę atrakcyjną i wartą rozważenia.

Siew rzepaku odbywa się do dobrze przygotowanej gleby, na głębokość 1,5-2cm. Nasiona rzepaku powinny być odpowiednio zaprawione, a ich wilgotność nie powinna przekraczać 12%. Istotne znaczenie ma również zdolność ich kiełkowania, która powinna wynosić 75-95%, w zależności od klasy gleby. Norma siewu nasion rzepaku wynosi ok. 3,5 kg/ha, co daje obsadę w wysokości 70-80 roślin na metr kwadratowy.

Nawożenie uprawy rzepaku ozimego

Uprawa rzepaku wymaga dostarczenia mu odpowiedniej ilości azotu, fosforu i potasu oraz takich składników dodatkowych jak magnez, siarka i bor. Nawożenie fosforem i potasem powinno odbyć się przed siewem, najlepiej pod orkę siewną lub nawet na ściernisko, jeśli rzepak będzie uprawiany po zbożu. W okresie tym należy zapewnić roślinom również odpowiedni poziom azotu, ale nie w formie saletrzanej, gdyż osłabi to mrozoodporność roślin. Celem nawożenia przedsiewnego jest zapewnienie roślinom takiego poziomu azotu, fosforu i potasu, by mogły one wykształcić mocny system korzeniowy oraz zagwarantować odpowiednie odżywienie rozety liściowej.

Nawożenie rzepaku należy przeprowadzić również wiosną, kiedy to celem jest umożliwienie roślinom jak najlepszej regeneracji po okresie zimowym. Wczesną wiosną należy zastosować nawozy zawierające siarkę, gdyż rzepak należy do roślin wyjątkowo siarkolubnych. Konieczne jest również wiosenne zastosowanie nawozów azotowych, w dwóch dawkach podzielonych w proporcji 1:2. Pierwszą dawkę należy podać wczesną wiosną, gdy rośliny ruszają z wegetacją po zimie, a drugą dawkę można podać jednorazowo lub ponownie podzielić ją na dwie części, które należy podać od początku fazy pąkowania do rozluźniania się pąków w gronie. Nawozy te można stosować dolistnie, co daje doskonałe efekty zwłaszcza jeśli wybierzemy nawozy z mocznikiem. Rzepak nie jest wrażliwy na oparzenia liści mocznikiem, a zatem oprysk 12% roztworem mocznika jest doskonałym sposobem na zapewnienie odpowiedniej dawki azotu.

Jak wcześniej wspomniano istotne znaczenie dla rozwoju rzepaku i jego późniejszych plonów ma poziom pH gleby. Jeśli gleba jest bardzo kwaśna, to zaleca się jej odkwaszanie z pomocą wapna węglanowego lub tlenkowego, najlepiej z co najmniej rocznym wyprzedzeniem. Jeśli dodatkowo gleba jest mało zasobna w magnez, to można zastosować wapno magnezowe, które można stosować nawet bezpośrednio w przedplonie. Dzięki temu będzie można uzupełnić zasobność gleby w magnez, co przy uprawie rzepaku ma duże znacznie.

Rzepak ozimy — zagrożenia dla plantacji

W uprawie rzepaku możemy napotkać na szereg zagrożeń, które będą miały negatywny wpływ na wielkość oczekiwanych plonów. Do najważniejszych należą chwasty, których obecność nie tylko powoduje wyjałowienie gleby z ważnych składników odżywczych, ale również może stanowić zagrożenie dla prawidłowego wzrostu pędów rzepaku, które będą tłumione przez szybciej rosnące chwasty. Należy zatem zadbać o odpowiednią ochronę przeciw chwastom, najlepiej poprzez zastosowanie herbicydów stosowanych doglebowo bezpośrednio po siewie. Jeśli warunki pogodowe na to nie pozwalają, to należy zabieg oprysków przeciw chwastom przeprowadzić najszybciej jak to możliwe, najpóźniej do fazy 4-6 liście, kiedy to chwasty są najbardziej wrażliwe.

Istotne znaczenie w uprawie rzepaku ma również ochrona uprawy przed chorobami grzybiczymi. Do najgroźniejszych należą: zgorzel siewek, sucha zgnilizna kapustnych, czerń krzyżowych, zgnilizna twardzikowa, cylindrosporioza oraz szara pleśń. Kluczem do właściwego ich zwalczania jest umiejętność ich wczesnego rozpoznania, bo to pozwoli odpowiednio dobrać odpowiedni fungicyd. Jeśli rzepak był uprawiany już na danym polu i mamy doświadczenia związane z chorobami, które na nim występowały, to na tej podstawie można dobrać fungicydy. Jeśli jednak nie mamy jeszcze żadnych doświadczeń w tym zakresie, to najlepiej uważnie obserwować stan roślin i działać jak najszybciej, gdy pojawią się pierwsze symptomy mogące świadczyć o chorobie.

Zagrożeniem dla uprawy rzepaku są również owady, wśród których najczęściej pojawia się słodyszek rzepakowy, chowacz brukwiaczek, chowacz czterozębny, chowacz podobnik, pryszczarek kapustnik oraz mszyca kapuściana. Podobnie jak w przypadku herbicydów, tak i tutaj, odpowiedni dobór insektycydów jest zależny od historii pola i wcześniejszych doświadczeń, a w razie ich braku powinien być on uzależniony od obserwacji stanu uprawy rzepaku.

Należy zwrócić uwagę, że zarówno choroby jak i szkodniki mogą przyczynić się do obniżenia plonu rzepaku nawet o kilkanaście procent. Nie warto zatem oszczędzać na środkach ochrony roślin, lecz raczej traktować je jako inwestycję, która zwróci się w postaci wysokich plonów.

Uprawa rzepaku jako element płodozmianu

Rzepak jest cenną rośliną używaną jako element agrotechniki wykorzystującej płodozmian. Doskonale nadaje się do siewu jako płodozmian zbożowy.  Uprawa rzepaku przed siewem pszenicy ozimej pozwala zwiększyć jej plon nawet o 10%, gdyż dzięki rzepakowi przerywany jest cykl zbożowy, dzięki czemu można ograniczyć rozwój wielu chorób niszczących zboża oraz grzybów, które im zagrażają. Uprawa rzepaku pozwala również przerwać działanie szkodników niszczących zboża oraz pozwala skutecznie zwalczyć chwasty, szczególnie te kiełkujące wiosną.

Oprócz zalet uprawy rzepaku dla plonów pszenicy ozimej warto zwrócić uwagę również na fakt, że rzepak ozimy jest siany wcześniej niż inne rodzaje roślin sadzonych po zbożach. Pozwala to lepiej zorganizować czas prac polowych i uniknąć ich spiętrzenia w okresie wczesnej jesieni. Rzepak ma również tę zaletę, że do jego siewu, oprysków i zbierania doskonale nadają się te same maszyny, które są używane podczas uprawy zbóż. Znika zatem konieczność kupowania lub wypożyczania dodatkowego sprzętu, co ma miejsce w sytuacji, gdy po zbożach chcemy siać rośliny korzeniowe, które również sprawdzają się w płodozmianie zbożowym.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *