Uprawa pszenicy – Poradnik krok po kroku

Pszenica jest zbożem, które zajmuje w Polsce niemal połowę areału upraw zbóż. Jest jednak zbożem o dużych wymaganiach, więc jej uprawa nie należy do najłatwiejszych. Zobaczmy, jakie warunki należy zapewnić pszenicy, by osiągnąć wysokie plony.

Wymagania glebowe pszenicy

Pszenica należy do zbóż o dużych wymaganiach glebowych, a najlepiej rośnie na glebach kompleksu pszennego bardzo dobrego i dobrego, o klasach bonitacyjnych od I do IIIb. Można ją również uprawiać na glebach kompleksu pszennego górskiego i zbożowo-pastewnego mocnego, a także na glebach kompleksu pszennego wadliwego i kompleksu żytniego bardzo dobrego. Jej uprawa na glebach słabszych jest również możliwa, ale wówczas należy pamiętać o odpowiednim nawożeniu, by zagwarantować pszenicy dostęp do wszystkich niezbędnych składników odżywczych. Na najlepszych glebach nawożenie również jest konieczne, ale w zdecydowanie mniejszym stopniu niż na glebach słabych.

Bardzo ważnym czynnikiem wpływającym na wielkość plonów pszenicy jest dostęp do wody. Pszenica należy do roślin o dużych wymaganiach wodnych, a niedobór wody, obserwowany np. w latach bardziej suchych skutkuje niższym plonem. Dostęp do wody jest kluczowy przede wszystkim w początkowej fazie wzrostu, a potem w okresie strzelania w źdźbło. Szczególnie wrażliwa na niedobory jest pszenica jara, dlatego w celu minimalizacji strat wilgotności gleby zaleca się siać ją na orce zimowej, która przed siewem jest jedynie włókowana bezpośrednio przed siewem. Istotne znaczenie w uprawie pszenicy ma również odczyn gleby. Najlepiej by miał on wartość 6,5 pH, przy czym dopuszczalny jest również zakres od 5,3-7,3 pH.

Poszukując najlepszego pola na uprawę pszenicy należy wiedzieć, że pszenicy nie uprawia się na glebach, na których rosły inne zboża, gdyż zwiększa to ryzyko porażenia roślin przez patogeny wywołujące np. choroby podstawy źdźbła. Jeśli nie ma takiej możliwości lub pszenica ma być uprawiana w monokulturze, to należy szukać odmian pszenicy przystosowanych do uprawy w monokulturze, które są bardziej odporne na choroby wywołane brakiem płodozmianu.

Jeśli jednak są takie możliwości i pszenica może być uprawiana na polach wcześniej zajętych przez inne uprawy, to zdecydowanie najlepiej jest ją siać na polach po uprawach strączkowo-zbożowych, burakach, ziemniakach, bobiku oraz po roślinach motylkowych. Można ją siać również po rzepaku, grochu siewnym oraz kukurydzy uprawianej na kiszonkę. 

Odmiany pszenicy

Opisując odmiany pszenicy musimy zacząć od podziału głównego, czyli podziału na pszenicę jarą i pszenicę ozimą. Uprawa pszenicy jarej jest bardziej wymagająca, daje niższe plony niż pszenica ozima, ale daje również ziarno o bardzo wysokich parametrach jakościowych, które doskonale nadaje się do przygotowania mąki wypiekowej, ale również na paszę. 

Ze względu na nieco mniejsze wymagania i lepsze plonowanie, pszenica ozima cieszy się zdecydowanie większą popularnością. Podział odmian pszenicy ozimej jest oznaczany klasami, a najlepsze są ziarna klasy E czyli pszenica elitarna i klasy A czyli pszenica jakościowa. Można również spotkać pszenicę klasy B obejmującą pszenicę chlebową oraz pszenicę klasy C nazywaną pszenicą paszową. Wybierając odmianę pszenicy należy pamiętać, że najlepiej w zmiennych warunkach pogodowych radzą sobie odmiany klasy E i klasy A, które mają najlepszą zdolność do adaptacji się do panujących warunków, odporność na wiele chorób dotykających pszenicy ozimej oraz gwarantują wysokie parametry ziarna, nawet jeśli warunki rozwoju są wysoce niekorzystne.

Siew pszenicy jarej

Pszenicę jarą wysiewamy wiosną, jak najwcześniej, bo dzięki temu może ona wykorzystać zasoby wody znajdujące się w glebie po zimie. Daje jej to szansę na mocne ukorzenienie się i prawidłowy rozwój, co przekłada się na wydłużenie okresu jej wegetacji. Dzięki temu wytwarza ona dłuższe i lepiej zaziarnione kłosy. Jeśli zostanie wysiana zbyt późno, to roślina nie będzie miała możliwości stworzenia dobrego systemu korzeniowego, a to niestety będzie skutkować niższą liczbą dobrych kłosów. 

Pszenicę jarą trzeba siać nieco gęściej niż ozimą, ale bez przesady, gdyż zbyt gęsty siew niekorzystnie odbija się na wietrzeniu łanu, powoduje lepsze warunki do rozwoju chorób i rośliny mogą wzajemnie się zacieniać. Najlepiej skorzystać z dostępnych tabel pokazujących gęstość siewu pszenicy jarej w zależności od terminu wysiewu oraz jakości gleby, na jakiej będzie ona wysiewana.

Siew pszenicy ozimej

Termin siewu pszenicy ozimej należy uzależnić od miejsca, w którym jest ona uprawiana, najwcześniej wysiewana jest pszenica na krańcach wschodnich i północo-wschodnich, a najpóźniej na Dolnym Śląsku i Opolszczyźnie. Optymalnym terminem jest okres od 15 września do 10 października, a właściwy wybór terminu ma kluczowe znaczenie dla zdrowego rozwoju roślin i przyszłych plonów. Zbyt wcześnie wysiana urośnie przed zimą za bardzo, co będzie sprzyjało rozwojowi różnych chorób, m.in. mączniaka prawdziwego czy rdzy brunatnej i żółtej. Zbyt późny termin siewu skutkuje natomiast niewystarczającym wykształceniem się korzeni roślin, w związku z czym pszenica jest zbyt słaba, by w dobrej kondycji przetrwać okres zimowy i część roślin może przemarznąć. 

Pszenica ozima jest w najlepszej kondycji w okresie zimowym, jeśli nadejście zimy poprzedziła słoneczna jesień. Dobre nasłonecznienie w pierwszym okresie rozwoju roślin sprzyja bowiem ich mrozoodporności, dzięki czemu są w stanie wytrzymać nawet mrozy po -20oC, a nawet -25oC.

Pszenicę ozimą należy wysiewać w ilości uwzględniającej rodzaj odmiany, normę wysiewu dla niej oraz zdolność kiełkowania. Obliczona na tej podstawie ilość pszenicy jest podstawą do wyznaczenia normy siewu, która gwarantuje najlepsze warunki do rozwoju pszenicy. Zbyt gęsty siew powoduje wzrost zagrożenia chorobami, gorsze przewietrzanie łanu oraz zacienianie się roślin nawzajem.

Nawożenie pszenicy

Zgodnie z tym co napisaliśmy wcześniej, uprawa pszenicy wymaga stałej dbałości o odpowiedni zapas składników pokarmowych w glebie, bo należy ona do roślin bardzo wymagających. Konieczne jest zatem nawożenie pszenicy, a największe wymagania w zakresie dostępu do składników pokarmowych dotyczą azotu. To właśnie dostęp do azotu ma kluczowy wpływ na jakość ziarna i mąki, dlatego należy szczególnie zadbać o właściwe nawożenie azotowe.

Wyliczając zapotrzebowanie pszenicy na azot należy przyjąć ok. 2o-30 kg azotu na każdą przewidywaną tonę ziarna. Nie można jednak podać całej dawki jednorazowo, gdyż azot łatwo przemieszcza się w glebie i takie działanie nie byłoby w pełni efektywne. W związku z tym lepiej podzielić wyliczoną dawkę na 3 części, przy czym pierwsza i druga powinny być mniej więcej takie same, a trzecia ok. 1/3 mniejsza od poprzednich.

Tak podzielone dawki nawozu azotowego dla pszenicy jarej powinniśmy stosować w następujący sposób. Pierwszą dawkę azotu należy podać przedsiewnie, ok. 7-14 dni przed terminem siewu, by wysiane nasiona od razu miały dostęp do gleby zasobnej w ten pierwiastek. W przypadku pszenicy ozimej nawóz azotowy należy podać z początkiem wiosny, gdy rośliny rozpoczynają okres wegetacji. Kolejne nawożenie, zarówno pszenicy ozimej, jak i jarej, powinno zostać wykonane na początku strzelania w źdźbło, a trzecie i ostatnie dla obu odmian pszenicy, na początku kłoszenia. 

Nawożenie pszenicy powinno uwzględniać również jej zapotrzebowanie na fosfor i potas. Fosfor jest niezbędny do wykształcenia prawidłowego systemu korzeniowego, a potas jest konieczny, gdy roślina zaczyna strzelać w źdźbło. Brak fosforu i potasu będzie zatem skutkował słabymi roślinami, a ziarna z powodu niedoboru potasu będą małe i pomarszczone, więc trudno w takich sytuacjach liczyć na wysoki poziom plonów. Nawożenie fosforem i potasem najlepiej przeprowadzić ok. 7-14 dni przed siewem, a zalecenie to dotyczy zarówno pszenicy jarej, jak i ozimej.

Pszenica do swojego rozwoju potrzebuje również magnezu, dlatego na glebach słabo zasobnych w ten pierwiastek należy stosować wapno magnezowe, a nawet niewielkie ilości dolomitu. Warto również pamiętać, że zbytnie zakwaszenie ziemi jest bardzo niekorzystne dla rozwoju pszenicy, a zatem w takich sytuacjach należy pamiętać o zmniejszeniu kwasowości gleby. Można to osiągnąć stosując wapno węglanowe lub tlenkowe, które zaraz po rozsypaniu należy wymieszać kultywatorem lub wykonać podorywkę, a następnie zabronować. 

Wybierając nawozy, zarówno dla pszenicy ozimej, jak i jarej, należy pamiętać, że warunki uprawy pszenicy wymagają również zadbania o pozostałe ważne składniki pokarmowe jakimi są mikroelementy. Nie należy jednak działać pochopnie i podawać nawozów wg własnego wyczucia, bo to może przynieść więcej szkody niż pożytku. Zdecydowanie lepiej wykonać analizę gleby, która pokaże je skład chemiczny i pomoże ocenić, jakie składniki pokarmowe powinny zostać uzupełnione, by uprawa pszenicy przyniosła oczekiwane efekty.

Uprawa pszenicy ozimej i jarej a środki ochrony roślin

W uprawie pszenicy jednym z głównych problemów staje się walka z chwastami. Jest wiele roślin, które bardzo szybko i łatwo zachwaszczają pola pszeniczne, a panoszące się chwasty szybko się rozkrzewiają, wyjaławiając glebę ze składników pokarmowych oraz zacieniając kiełkujące rośliny. Dla ochrony uprawy pszenicy konieczne jest zatem stosowanie herbicydów, które skutecznie pozwalają pozbyć się problemu. Można stosować zarówno środki ochrony roślin do walki z konkretnym gatunkiem chwastów, jak i rozwiązania kompleksowe, które pozwalają pozbyć się chwastów typowych dla upraw pszenicy. Ważne, by działać zanim chwasty mocno się rozkrzewią, co w praktyce oznacza, że uprawa pszenicy ozimej powinna być opryskana herbicydami jeszcze jesienią, by pozbyć się problemu chwastów zanim staną się one zagrożeniem dla uprawy.

Warto również pamiętać, że zarówno pszenica ozima jak i jara są narażone na inne choroby i szkodniki, dlaczego należy bacznie obserwować jej łany i w razie potrzeby skorzystać z arsenału innych środków ochrony roślin, które są dostępne na rynku. Niektóre z nich zaleca się stosować prewencyjnie, szczególnie gdy ryzyko wystąpienia problemu jest duże, gdyż tutaj również obowiązuje znana od lat zasada, że lepiej zapobiegać niż leczyć

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *